سيده نصرتبيگم امين ( بانوى اصفهان )
27
تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى )
برداشته مىشود اثر عملى آن نيز برداشته مىشود و علامتى بهتر از آن يا مثل آن بجاى آن گذاشته مىشود و آيات قرآنى باعتبار علامت و نشانه بودن مختلف ميگردد باختلاف اشياء و از حيث جهات و موارد و موضوعات نيز در هر موردى حكمى و اثرى دارد چنانچه آيات قرآن آيات اللّهاند باعتبار عجز بشر از اينكه بتواند مثل آن را بياورد و آيات احكام آية اللّهاند باعتبار حصول تقوى و قرب به حق تعالى و نيز در آيات تكوينى موجودات آفاقيه و انفسيه آية اللهاند باعتبار اينكه آنها نشانهاى وجود و مظاهر علم و قدرت و صفات جمال و جلال بارى ميباشند و نمايش ميدهند وجود حقانى را و انبياء و اولياى الهى آية اللّه اند باعتبار تبليغ و رهنمايى و ارشاد خلق بسوى حق و حقيقت . پس به اين اعتبار آيه اعم است از آيات قرآنى و غير آن و براى آيات قرآنى جهات بسيارى توان تصور نمود و هر گاه نسبت ببعضى اثرش زايل گردد نسبت به باقى جهات اثرش باقى ماند مثل اينكه اگر آيهاى از آيات اثرش از حيث احكام شرعى برداشته شود اثر ديگرش مثل فصاحت و بلاغت و اعجاز و غير آن باقى ميماند . و اينكه گفتيم آيه و علامت بودن شيء اعم است و بحيثيات و جهات مختلف مى - گردد استظهار نمودهايم از عمومى كه استفاده ميگردد از قوله تعالى أَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ، أَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ و اين دو آيه چنان مينمايد كه بر رد اعتراض يهوديان فرود آمده باشد كه ممكن است به دو جهت اعتراض شود : اعتراض اول آنچه از سماء قدرت و علم ازلى فرود آيد بايستى داراى مصلحت تام و تمام باشد و اگر نسخ شود آن مصلحت فوت ميگردد و نميشود مصلحت فوق آن قائم مقام آن گردد زيرا اگر چنين باشد معلوم مىشود آيه اولى مشتمل بر مصلحت تام و تمام نبوده بلكه نقصى در آن پديد گشته كه مقتضى نسخ گرديده با اينكه مقام الوهيت برتر از آن است كه چنين نسبتى به آن داده شود زيرا كه قانونگذارى او مثل قانونگذارى بشر نيست كه تحت تأثير طبيعت واقع گردد و هر روزى رأى تازهاى پديد آرد و مطلع گردد